ట్రైకోకార్డులతో పీకపురుగు చెక్‌ 

ఆంధ్రప్రదేశలో చెరకు సాగు విస్తీర్ణం క్రమంగా తగ్గడం ఆందోళన కలిగిస్తున్నది. పచ్చఆకు వైరస్‌ దేశవ్యాప్తంగా చెరకు దిగుబడిపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతున్నది. ఈ తరుణంలో చెరకు సాగులో ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలనే అంశంపై అనకాపల్లిలోని ప్రాంతీయ వ్యవసాయ పరిశోధనా సంస్థలోని చెరకు ప్రధాన శాస్త్రవేత్త డాక్టర్‌ ఎం.భరతలక్ష్మి రైతులకు ఇస్తున్న సూచనలివి.

ఫిబ్రవరిలో నరికిన మొక్క తోటలను కార్శి చేపడతారు రైతులు. ఆ సమయంలో నేల మట్టానికి పదునైన కత్తితో మొదళ్లు నరికి, ఆయా ప్రాంతాలకు సిఫారసు చేసిన నత్రజనిలో సగభాగం భాస్వరం, పొటాష్‌ ఎరువులు…చెక్కిన దుబ్బుల దగ్గర గుంతలు తీసి ఎరువు వేసి మట్టితో కప్పాలి. ఆ తరువాత తడి ఇవ్వాలి. ఎకరానికి 1.3 టన్నుల చెరకు చెత్తను కార్శి చేసి, ఎరువులు వేసి తడి ఇచ్చిన వెంటనే సమంగా పలుచగా కప్పాలి. కార్శి తోటలో మొక్కల సాంద్రతను బట్టి ఖాళీల భర్తీ తప్పక చేపట్టాలి. డిసెంబర్‌/జనవరిలో కార్శి చేసిన తోటలకు 45 రోజులకు రెండవ దఫా నత్రజని ఎరువును వాడుకోవాలి. నీటి వసతిని బట్టి తేలిక నేలల్లో వారానికి ఒక తడి, బరువు నేలల్లో 12-15 రోజులకు ఒక తడి ఇస్తే పీక పురుగు నివారింపబడి చెరకు తోటలో మంచి పిలకలు అభివృద్ధి చెందుతాయి. కోస్తా, రాయలసీమ ప్రాంతాలలో మొక్కతోట నాటడానికి నేలను లోతు దుక్కి చేసి ఎకరానికి 10 టన్నుల బాగా మాగిన పశువుల ఎరువును వేసి కలియదున్నాలి. మధ్యకాలిక చెరకు రకాలను నాటడానికి, మొదటిగా చాళ్ళలో భాస్వరం, పొటాష్‌ ఎరువులు వాడుకోవాలి. చెరకు నాటిన మూడు రోజులలోపు ఎకరానికి రెండు కిలోల అట్రాజిస్‌ లేదా 600 గ్రాముల మెట్రిబ్యుజిన్‌ అను కలుపు నాశన మందులు చెరకు సాళ్ళు దిబ్బలపై పిచికారీ చేయాలి. ఎకరానికి 1.3 టన్నుల చెరకు చెత్తను కప్పాలి. జనవరిలో నాటిన మొక్కతోటలకు రెండవ దఫా నత్రజని ఎరువును మొదళ్ళ దగ్గర గుంతలు తీసివేయాలి. ఫిబ్రవరి మాసంలో పిలక కార్శి తోటలలో పీకపురుగు ఉనికిని గమనించి తగు సస్యరక్షణ చర్యలు చేపట్టాలి. పీకపురుగు నివారణకై ట్రైకోకార్డులు వాడకం చాలా లాభదాయకం. 87ఏ 298 (విశ్వామిత్ర) రకానికి కొరడా తెగులు ఎక్కువగా ఆశిస్తుంది. మొక్కతోటల్లో ముచ్చెలు నాటే ముందు ప్రొపికొనజోల్‌ మందుతో లీటరు నీటికి 1.0 మి.లీ. చొప్పున కలిపి విత్తనశుద్ధి చేసి నాటుకోవాలి. మొక్కతోటల్లో కంటే కార్శి తోటల్లో కొరడా తెగులు ఉధృతి ఎక్కువగా ఉంటుంది. కనుక ప్రొపికొనజోల్‌ మందును ఒక మి.లీ. లీటరు నీటికి చొప్పున కలిపి కార్శి చేసిన వెంటనే ఒకసారి, కార్శి చేసిన 30-40 రోజులకు మరొకసారి పిచికారీ చేయాలి.

మార్చిలో సస్యరక్షణ ఇలా

చెరకు మొక్కతోట, కార్శి వర్షాధారపు చెరకు తోటలను నరికి చెరకును వీలైనంత తొందరగా కర్మాగారాలకు తరలించాలి. మొక్క తోటల్లో (డిసెంబరు/జనవరి తోటలకు) రెండవ దఫా నత్రజని మోతాదును వాడుకోవాలి. కూలీల లభ్యతను బట్టి మొక్కతోటలకు కొద్దిగా మొదళ్ళకు మట్టిని ఎగదోయడం వల్ల పీకపురుగు ఉధృతిని తగ్గించి, కలుపు సమస్యను కొంత మేరకు నివారించుకోవచ్చు. మొక్క తోటలకు కలుపు నివారణకు ఎకరానికి 1.8 కిలోల 2,4 డి ఒక లీటరు గ్రామక్సోన్‌ కలిపిన ద్రావణం లేదా 500 గ్రా. మెట్రిబ్యుజిన్‌+ 1 కిలో 2,4డి కలిపిన ద్రావణాన్ని చెరకు చాళ్ళ మధ్య పిచికారీ చేసుకోవాలి. 2,4 డి గ్రామాక్సోన్‌ వాడునపుడు, ద్రావణం చెరకు చాళ్ళపై పడకుండా జాగ్రత్తపడాలి. డిసెంబరు/ జనవరిలో నాటిన మొక్క తోటలు తోటలకు నేల స్వభావాన్ని బట్టి తేలిక నేలల్లో వారం, పది రోజులకు బరువైన నల్లనేలల్లో 15 నుంచి 20 రోజులకు ఒక తడి చొప్పున నీటి తడులు ఇచ్చి పంట పిలకలు తొడుగు దశ బెట్టుకు గురికాకుండా చూసుకోవాలి. చెరకు మొక్క లేదా కార్శి తోటల్లో పండ మార్చి మాసం (వేసవి) నుంచి పంట బెట్టకు గురికాకుండా నీటి యాజమాన్య చర్యలు చేపట్టాలి. డిసెంబరు/జనవరి మొక్కతోటల్లో సాగు చేసిన పుష్ప ధాన్యపు అంతరపంటలను ఫలసాయం మార్చి మాసంలో తీసుకొన్న తరువాత చెరకు చాళ్ళ మధ్య అంతరకృషి యంత్రాలతో గాని నాగలితో గాని చేపట్టాలి. 87ఏ 298 (విశ్వామిత్ర) చెరకు రకాన్ని కార్శి చేసే రైతాంగం కార్శి చేసిన 30 రోజులకు ప్రొపికొనజోల్‌ 1.0 మి.లీ/లీ. నీటికి కలిపి తప్పక పిచికారీ చేయాలి. తద్వారా కాటుక తెగులును నివారించుకోవచ్చు. డిసెంబర్‌/జనవరి మొక్కతోటలకు కలుపు నివారణకు ఎకరానికి ఒక లీటరు గ్రామోక్సోన్‌ కలిపిన ద్రావణం లేదా 500 గ్రా. మెట్రిబ్యుజిన్‌+ఒక కిలో గ్రాము 2,4 డి కలిపిన ద్రావణాన్ని చాళ్ళ మధ్య పిచికారీ చేయాలి.
– అనకాపల్లి అగ్రికల్చర్‌

Credits : Andhrajyothi

కంది కథ మారింది! 

  • 2,3 క్వింటాళ్లు పండేచోట ఎకరాకు 22 క్వింటాళ్ల పంట 
  •  నర్సరీ పద్ధతితో దండిగా దిగుబడి 
  •  ఖర్చు 60 వేలు, లాభం 5 లక్షలు 
  •  రాష్ట్ర చరిత్రలోనే రికార్డు ఉత్పత్తి 
  •  కడప జిల్లా పెద్దివీడు రైతు అద్భుతం 

రాయచోటి/వీరబల్లి, జనవరి 30 : పంట వేస్తే, పెట్టుబడి తిరిగి రావాలి. దిగుబడి చేతికి అందాలి. మరో పంటకు పురుడుపోయాలి.. సరిగ్గా ఇలాంటి కలలతోనే రైతులు విత్తనం చల్లుతారు. ఎరువులు వేస్తారు. యూరియా, రసాయనాలు పిసికారి చేస్తారు. చూస్తే, దిగుబడి తరువాత పెట్టుబడీ ఊడ్చుకుపోతుంది. కడప జిల్లా వీరబల్లి మండలం పెద్దివీడుకు చెందిన తాటిగుట్ల రెడ్డి శేఖర్‌ది నిన్నటిదాకా ఇదే కథ! సేద్యాన్ని సంప్రదాయ సాలులోంచి సేంద్రియ మడుల్లో సాగే నర్సరీ ప్రయోగంలోకి మళ్లించేదాకా, ఈ రైతుదీ ఇదే వ్యథ! సాధారణంగా మొక్కకు 50 నుంచి 100 గ్రాముల గింజలు చొప్పున ఎకరాకు రెండు, మూడు క్వింటాళ్ల కంది పండితే గొప్ప. అలాంటిది తన ఐదు ఎకరాల్లో ఎకరాకు 22 క్వింటాళ్ల పంటని తీశాడు ఆయన.. అంతేకాదు, ఒక్కో మొక్కకు 850 గ్రాముల గింజలు తూగాయి. వ్యవసాయ, సేంద్రియ అధికారులు, ఎంపీడీవో, వెలుగు అధికారులు బుధవారం స్వయంగా ఈ అద్భుతాన్ని పరిశీలించారు.

ఇదీ పద్ధతి..

నెల వయస్సు ఉన్న కంది మొక్కను పొలంలో నాటారు. పొలానికి డ్రిప్‌ ఏర్పాటు చేసుకొని ఐదెకరాల్లో సాగుచేశారు. మొక్కలన్నీ బ్రతికాక… 20 రోజులు కాగానే ద్రవ జీవామృతాన్ని అన్ని మొక్కలకు పోశారు. మొక్కకు మూడు నెలలు కాగానే మొక్క మధ్య భాగంలో పై భాగంలో ఉన్న తలను తుంచారు. దీనివల్ల నాలుగో నెల పడేసరికి ఒక్కొక్క మొక్కకు 160 నుంచి 170 కొమ్మలతో చెట్టు విచ్చుకుంది. ఆ సమయంలో చెట్టు ఆకులకు రంధ్రాలు పడడం గమనించారు. వెంటనే గోమూత్రం, వేప కషాయాలను తయారు చేసి పిచికారీ చేశారు. అవసరాన్నిబట్టి నీటి తడులను అందించారు. అంతే.. ఐదో నెల పడేసరికి పంట కళకళలాడింది. అధికంగా సంఖ్యలో పూత వచ్చింది. ఈ నూతన ప్రయోగానికి పెద్దవీడులోని రెడ్డివారిపల్లెకు చెందిన తాటిగుట్ల రెడ్డిశేఖర్‌ తన గ్రామంలో శ్రీకారం చుట్టాడు. ఆయన ఎకరాకు 2600 మొక్కలు నాటగా, 22 క్వింటాళ్లు వస్తాయని అధికారులు అంచనా వేశారు. ఇంత దిగుబడిని కడప జిల్లాలోనే కాదు, రాష్ట్రంలోనే తొలిసారిగా రెడ్డి శేఖర్‌ సాధించినట్టు వారు తెలిపారు. ‘‘నాకూ కంది సాగు కొత్త. కాబట్టి దిగుబడి వచ్చే వరకు అంచనా వేయలేకపోయాను. ఆరు నెలలు పూర్తయ్యేసరికి కంది కాయలు పూత దశకు వచ్చాయి. అది చూసి తోటి రైతులు ఆశ్చర్యపోయారు. విషయాన్ని మండల, జిల్లాస్థాయి అధికారులకు తెలియజేశాను. బుధవారం వారంతా వచ్చి పంటని పరీక్షించారు. అన్ని మొక్కల్లో నుంచి సాధారణమైన మొక్కను వేరుచేసి..దాని వేళ్ల వ్యవస్థని గమనించారు. ఆ మొక్కను ఒక కళ్లం పట్ట మీదికి తెచ్చి విత్తనాలను వేరుచేశారు. కంప్యూటర్‌ కాటాతో తూకం చేయగా ఒక మొక్కకు 870 గ్రాములు తూగాయి’’ అని ఆయన వివరించారు. పైగా, మంచి నాణ్యమైన కందులు చేతికివచ్చాయని వివరించారు. దుక్కి, కలుపు, ఎరువు, కోతకు సంబంధించి ఎకరాకు రూ.12 వేలు, ఐదెకరాలకు రూ.60 వేలు ఖర్చు అయింది. ఎకరాకు రూ. లక్ష చొప్పున ఐదు ఎకరాలకు ఐదు లక్షల ఆదాయం రెడ్డిశేఖర్‌కు లభించనుంది. దువ్వూరుకు చెందిన రైతు బాలాజీసింగ్‌ గురించి వ్యవసాయాధికారులు చెప్పిన వివరాలతో ప్రేరణ పొందానని తాటిగుట్ల రెడ్డిశేఖర్‌ తెలిపారు.

ఇది రికార్డే: అధికారులు 
కడపలోని దువ్వూరువాసి బాలాజీసింగ్‌. జిల్లాలో నర్సరీ పద్ధతి వైపు అడుగులు వేసిన తొలిరైతు. ఆధునీకరించిన సాగు విధానంతో ఒక ఎకరంలో కందిని సాగుచేశాడు. సేంద్రీయ సేద్యానికితోడు అధికారులు సూచనలు బాగా కలిసివచ్చాయి. మొక్కకు 740 గ్రాములు చొప్పున గింజలు వచ్చాయి. ఎకరాకు 18 క్వింటాళ్ల దిగుబడిని బాలాజీ సింగ్‌ తీశాడు. ఇక.. తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని కరీంనగర్‌ జిల్లాలో ఒక రైతు మొక్కకు 600 గ్రాములు చొప్పున ఎకరాకు 16 క్వింటాళ్లు పండించాడు. వీరిద్దరూ రెడ్డిశేఖర్‌కు ముందే నర్సరీ పద్ధతిలో కంది సేద్యం చేపట్టినా.. దిగుబడి సాధనలో అతడే ముందు నిలిచాడని అధికారులు తెలిపారు. నాణ్యమైన కంది విత్తనాలను కొనుగోలు చేసి ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన ధరకే రైతులకు విక్రయిస్తామని ఎనపీయం ఏపీడీ నాగరాజు, డీపీయం ఇనచార్జి ధర్మరాజు, వెలుగు ఏపీయం సుబ్రమణ్యం తెలిపారు. కందిసాగుపై రైతులకు అవగాహన కల్పిస్తామని ‘ఆత్మా’ ఏవో ప్రవీణ్‌కిశోర్‌ హామీ ఇచ్చారు.

Credits : Andhrajyothi

కొత్త పద్ధతిలో కంది సాగు.. పంట బహు బాగు

  • నర్సరీ పద్ధతి, సేంద్రియ ఎరువుల వాడకం
  • వీరబల్లి రైతుల వినూత్న ప్రయోగం
సాధారణ సాగు పద్ధతులకు స్వస్తి పలికారు.. కొత్త పంథాను ఆచరించి.. దిగుబడిలో రికార్డుల దిశగా పయనిస్తున్నారు కంది పంటను రాయలసీమ ప్రాంతంలో అంతర్‌పంటగా పండిస్తారు. పెద్దగా నీళ్లు అవసరం లేకుండా.. కేవలం వర్షాధారంగా మాత్రమే ఈ పంటను సాగు చేస్తారు. కానీ నర్సరీ పద్ధతిలో, సేంద్రియ ఎరువులు వాడుతూ కంది సాగు చేయడం అరుదు. అలా కంది సాగు చేసి… మంచి దిగుబడులు సాధించే దిశగా ముందడుగు వేస్తున్నారు కడప జిల్లా వీరబల్లి మండలం పెద్దివీడు రెడ్డివారిపల్లెకు చెందిన రైతులు సుజనమ్మ, రెడ్డిశేఖర్‌.
నర్సరీ పద్దతిలో, సేంద్రీయ ఎరువులు ఉపయోగిస్తూ కందిసాగు చేయడం చాలా ఆరుదు. అలా సాగు చేసిన కంది పంటను చూసి వ్యవసాయాధికారులే ఔరా అంటున్నారు. వినూత్న పద్ధతుల్లో కందిసాగు చేస్తున్న వీరబల్లి మండలం పెద్దివీడు రెడ్డివారిపల్లెకు చెందిన రైతులు సుజనమ్మ, రెడ్డిశేఖర్‌ను ‘ఆంధ్రజ్యోతి’ పలకరించింది. గతంలో బావి దగ్గర వరి లేకుంటే వేరుశనగ సాగు చేసే వాళ్లం. సరైన వర్షాలు లేకపోవడంతో.. కనీసం పెట్టిన పెట్టుబడులు కూడా వచ్చేవి కావు. గత ఏడాది దువ్వూరుకు చెందిన బాలాజీసింగ్‌ అనే వ్యక్తి ఒక ఎకరంలో నర్సరీ సాగు పద్ధతి (సాధారణంగా కంది విత్తనాలు భూమిలో వేస్తారు. అయితే ఈ నర్సరీ పద్ధతిలో 35 రోజుల పాటు మొక్కను పెంచి తర్వాత పొలంలో నాటుతారు)లో కందిసాగు చేసి ఎకరాకు 18 క్వింటాళ్లు దిగుబడి సాధించాడు. ఆ రైతు విజయంపై వ్యవసాయ శాఖ, ఎనపీయం అధికారులు, ఏపీడీ నాగరాజు, ఏవో ప్రవీణ్‌కిశోర్‌లు వీరబల్లిలో అవగాహన సదస్సు ఏర్పాటు చేశారు. బాలాజీసింగ్‌, వ్యవసాయాధికారులు చెప్పిన విషయాలపై నమ్మకం కుదిరింది. కంది సాగుకు తక్కువ పెట్టుబడి అవసరం అవుతుంది. తెగుళ్లను ఈ పంట బాగా తట్టుకోగలుగుతుంది. అందుకే మేము కూడా ఆ పంటను సాగు చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాం.
5 ఎకరాల్లో సాగు చేసేందుకు అవసరమైన విత్తనాలు, కవర్లు తెప్పించుకుని నర్సరీ పెట్టాము. నర్సరీలో 35 రోజులు పెరిగిన తరువాత ఈ 5 ఎకరాల్లో కంది మొక్కలు నాటాము. అందుకు డ్రిప్‌లు కూడా ఉపయోగించాం. మొక్కలు 3 6 పద్ధతిలో నాటాము. ఎకరాకు 2400 మొక్కలు పట్టాయి. నాటేటప్పుడు పశువుల ఎరువు, వర్మీ కంపోస్టు ఉపయోగించాం. వంద రోజులు పూర్తి అయ్యాక కలుపు తీయించి తలలు (కొనలు) తుంచేశాం. దీంతో చెట్టుకు ఎక్కువ కొమ్మలు వచ్చాయి. దాదాపు ఒక చెట్టుకు 200 కొమ్మలు వచ్చాయి. 5 నెలలు అయ్యేసరికి పూర్తిగా మొత్తం పొలం అంతా కొమ్మలతో కమ్ముకుపోయి పూత దశలో ఉంది. ఈ పంటకు సాగుకు ఆద్మ అధికారులు సలహాలు, సహకారం అందజేశారు. వారి సలహాల మేరకు మూడుసార్లు నీమాస్త్రం (వేపకషాయం), పేడ మూత్ర ద్రావణాన్ని పిచికారి చేశాం. పూత, పిందె రాలకుండా ఉండేందుకు ద్రవజీవామృతం పిచికారి చేశాం‘‘ అన్నారు ఆ రైతు దంపతులు.
మొత్తం 18 ఎకరాల్లో వీరు కంది సాగు చేస్తున్నారు. 5 ఎకరాల్లో ఎల్‌ఆర్‌జీ-59 రకాన్ని నర్సరీ పద్ధతిలో నాటగా, మరో 5 ఎకరాల్లో బీఆర్‌జీ-1, బీఆర్‌జీ-2, బీఆర్‌జీ-3 రకాలను సాగు చేసి పెడల ద్వారా నీటిని అందించారు. మరో రెండెకరాల్లో ఎనఆర్‌ఐ షీడ్స్‌ అర్జున రకాన్ని సాగు చేసి పెడల ద్వారానే నీటిని అందించారు. మరో 6 ఎకరాల్లో వర్షాధారంగా హైబ్రీడ్‌ రకాలను సాగు చేశారు. వర్షాధారంగా సాగుచేసిన పంట అంతంతమాత్రంగా ఉంది. నీరు అందించిన 12 ఎకరాల్లో పంట చాలా బాగుంది. ప్రయోగాత్మకంగా చేపట్టిన ఈ సాగు ద్వారా మంచి దిగుబడులు వస్తాయని ఆశిస్తున్నారు.
– ఆంధ్రజ్యోతి ప్రతినిది, రాయచోటి

ఎంత దిగుబడి వస్తుందో చూడాలి 
ఈ పద్ధతిలో కంది సాగు చేసేందుకు ఎకరాకు రూ.10 వేలు ఖర్చు అవుతున్నది. ఈ సాగు పద్ధతి ఆదర్శప్రాయంగా ఉందని ఇటీవల మా పొలాన్ని సందర్శించిన వ్యవసాయ అధికారులు అభినందించారు. నెలరోజుల్లో పంట చేతికి వచ్చే అవకాశం ఉంది. ఎంత దిగుబడి వస్తుందో చూడాలి.

-సుజనమ్మ, రెడ్డిశేఖర్‌, రైతు దంపతులు
Credits : Andhrajyothi

రైతులకు శాపంగా నకిలీ విత్తనాలు 

  • ఆర్థికంగా చితికిపోయి ఆత్మహత్యలు
  • ప్రైవేటు కంపెనీల ఆటకట్టించాలంటున్న నిపుణులు
నకిలీ విత్తనాలు తెలుగురాష్ట్రాలతో పాటు దేశంలోని అనేక రాష్ట్రాల రైతుల జీవితాల్లో చీకట్లు నింపుతున్నాయి. ప్రైవేటు కంపెనీలు ఇష్టారాజ్యంగా వ్యవహరిస్తూ రైతుల జీవితాలతో ఆడుకుంటున్నా ప్రభుత్వం నిమ్మకు నీరెత్తినట్టు ఉంటున్నాయి. విత్తనాల్లో నాణ్యత లేకపోవడం వల్ల లక్షలాది ఎకరాల్లో పంట పండకపోవడం లేదా దిగుబడి నామమాత్రంగా ఉంటున్నది. ఫలితంగా రైతులు ఏటా వేల కోట్ల రూపాయల్లో నష్టపోతున్నారు. రైతాంగం ఆర్థిక స్థితిని దారుణంగా దెబ్బతీస్తున్న నకిలీ విత్తనాల సమస్యపై ఇటీవల గుంటూరుకు చెందిన అవగాహన అనే సామాజిక సంస్థ ప్రముఖ రైతులు, శాస్త్రవేత్తలతో సదస్సు నిర్వహించింది. ఆ సదస్సులో పాల్గొన్న నిపుణులను ‘ఆంధ్రజ్యోతి’ పలకరించింది. 

రైతులు ఎంతో డబ్బుపోసి, ప్రైవేటు కంపెనీల నుంచి కొనుగోలు చేసిన విత్తనాలను పొలాల్లో నాటుతున్నారు. అవి మొలవకపోవడంతో అప్పటి వరకు పెట్టిన పెట్టుబడి బూడిదలో పోసినట్టు అవుతున్నది. ఆ నష్టాన్ని తట్టుకోలేని చిన్న రైతులు ఆత్మహత్యలకు పాల్పడుతున్నారు. ఆర్థిక స్తోమత ఉన్న రైతులు ఆ నష్టాన్ని మౌనంగా భరిస్తున్నారు. వేరేదారి లేక మళ్లీ ఆ కంపెనీల విత్తనాలో కొనుగోలు చేసి మళ్లీ నష్టపోతున్నారు. నకిలీ విత్తనాలు సరఫరాచేసే కంపెనీలపై రైతులే పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేసి న్యాయం పొందవచ్చు. కానీ అంత బలమైన కంపెనీలతో పోరాడే శక్తి రైతుకు ఉండదు. ఒకవేళ ఫిర్యాదు చేసినా, సదరు కంపెనీలు ఆ రైతులకు ఏదో విధంగా పరిహారం ఇచ్చి కేసులు లేకుండా చేసుకుంటున్నారు. ఆకర్షణీయమైన ప్రకటన లు ఇచ్చి రైతుల్ని నిలువునా మోసం చేస్తున్నారు. కొందరు రైతులు సొంతగా విత్తనాలు సిద్ధం చేసుకునే ప్రయత్నాలను కూడా ప్రైవేటు కంపెనీలు అడ్డుకుంటున్నాయనే విమర్శలు కూడా ఉన్నాయి. ప్రభుత్వాలు సత్వరం స్పందించి నకిలీ విత్తనాలు సరఫరా చేసే కంపెనీలను కఠినంగా శిక్షించకపోతే రైతుల భవిష్యత్తు అంధకారంలో పడుతుందంటున్నారు నిపుణులు.

– స్పెషల్‌ డెస్క్‌
 

రైతులకు కోట్లు నష్టం 
గతంలో రైతులు మంచి దిగుబడి వచ్చిన పంట నుంచి విత్తనం కట్టి భవిష్యత్తుకు అవసరమైన మేలురకం విత్తనాన్ని తనకు తానే సిద్ధం చేసుకునే వారు. ప్రభుత్వం క్రమంగా ప్రైవేటు కంపెనీల విత్తనాలను రైతులకు అలవాటు చేసింది. దీంతో సంప్రదాయ పద్ధతి అంతరించిపోయింది. ప్రైవేటు కంపెనీలకు వ్యాపారదృక్పథం తప్ప శాసీ్త్రయ విధానం లేదు. నాణ్యతలేని ఎఫ్‌-2 రకం విత్తనాలను ప్రైవేటు కంపెనీలు రైతులకు అధికధరలకు సరఫరా చేశాయి. దీంతో దిగుబడి తగ్గి రైతులు కోట్లాది రూపాయలు నష్టపోయారు.

– కాటా సాంబశివరావు, రైతు నేత
 

ప్రభుత్వ విధానాలు… రైతులకు శాపం 
ప్రభుత్వ విధానాలు, చట్టాలు అన్నీ భూమిని వ్యవసాయ యోగ్యం చేసే రైతుకు వ్యతిరేకంగా ఉండటం దురదృష్టకరం. 1966 విత్తన చట్టం పరిధిలో జరిగిన శాస్త్రపరిశోధనల ఆధారంగా, ప్రభుత్వం ఇచ్చిన లైసెన్సుల పుణ్యమా అని నకిలీ విత్తనాలు వచ్చాయి. ఈ నకిలీ విత్తనాలతో పాటు ప్రభుత్వ రైతు వ్యతిరేక విధానాలు కోట్లాది మంది రైతులకు శాపంగా మారాయి.

– జొన్నలగడ్డ రామారావు, వ్యవసాయనిపుణులు
 

‘నకిలీ’లకు నేతల అండ 
నకిలీ విత్తనాలు సరఫరా చేసి, రైతుల జీవితాలతో ఆడుకుంటున్న ప్రైవేటు కంపెనీలకు రాజకీయ నేతల అండదండలు ఉంటున్నాయి. అలాంటి కంపెనీలపై రైతులు కేసు పెట్టే ధైర్యం ఎలా చేస్తాడు? నాసిరకం విత్తనాలు మొలవక, మొలిచినా దిగుబడి రాక రైతులు తీవ్రంగా నష్టపోతున్నారు. ఎకరానికి 40 నుంచి 70 వేల వరకు ఖర్చు చేసి అహోరాత్రులు శ్ర మించిన రైతు చివరకు పెట్టుబడి కూడా తిరిగిరాక అప్పులపాలవుతున్నాడు. రైతులు ఏకమై సమస్యల పరిష్కారానికి ఉద్యమించాలి.

– డాక్టర్‌ కోలా రాజమోహన, నల్లమడ రైతు సంఘం అధ్యక్షులు
 

అధికారులదే బాధ్యత 
విత్తన ప్రయోగశాలల్లో జెర్మినేషన, భౌతిక స్వచ్ఛత, జన్యుపరమైన స్వచ్ఛతలను పరీక్షించాలి. కానీ జన్యుపరమైన నాణ్యతను పరీక్షించే ప్రయోగశాలలు మన రాష్ట్రంలో లేనేలేవు. నకిలీ విత్తనాల వల్ల జరుగుతున్న అనర్ధాలు ఆగాలంటే ఆ కంపెనీలకు అనుమతి ఇస్తున్న వ్యవసాయ అధికారులనే పూర్తి బాధ్యుల్ని చేయాలి. వ్యవసాయ కమిషనర్‌ సర్టిఫికేషన తరువాతే ఆ విత్తనాలు మార్కెట్‌లోకి వస్తున్నాయి. అలాంటప్పుడు నకిలీ విత్తనాలతో మాకు సంబంధం లేదని వారు ఎలా అనగలరు?

– సూరయ్య చౌదరి, వ్యవసాయరంగ నిపుణుడు
Credits : Andhrajyothi

మట్టి లేకుండా మొక్కల పెంపకం 

కాంక్రీట్‌ జంగిల్‌గా మారుతున్న నగరాల్లో మొక్కలు పెంచాలంటే స్థలం కొరత ఎదురవుతోంది. కానీ ఈ పరిస్థితి కారణంగా పచ్చదనం పెంచాలని ఆసక్తి ఉన్నా చేయలేనివారికి మధురవాడ జీవీపీ కళాశాలలో ట్రిపుల్‌ ఇ చదువుతున్న విద్యార్థి భమిడిపాటి అవధానిప్రశాంత్ చక్కని పరిష్కారం చూపించాడు. మట్టితో పని లేకుండా మొక్కలు పెంచే విధానం గురించి ఒక ప్రాజెక్టు రూపొందించాడు.
వ్యవసాయరంగంలో తక్కువ నీటితో ఎక్కువ దిగుబడులు పొందడానికి ఈ విధానాన్ని అమలు చేయవచ్చని ప్రశాంత్‌ తెలిపాడు. వ్యవసాయ క్షేత్రం పక్కన నీటికొలను ఏర్పాటు చేసుకొని, ఆ నీటిలో పీహెచ్‌ గాఢతను అనుసరించి పోషకాలు కలిపి డ్రిప్‌ పద్ధతి అందిస్తే నీరు ఆదా అవుతుందని ప్రశాంత్‌ వివరించాడు. నీటిని అందించే పైప్‌లైన్‌కు పీహెచ్‌ సెన్సార్‌, టెంపరేచర్‌ సెన్సార్‌, లైట్‌ సెన్సార్‌లు అమర్చి వాటిని మన సెల్‌ఫోన్‌కు అనుసంధానించి దూరం నుంచి కూడా వ్యవసాయ క్షేత్రంలో పంటలు పండించవచ్చునని ప్రశాంత్ వివరించాడు.

కేవలం నీటితోనే.. 
మన ఇళ్లల్లో మట్టి లేకుండా ప్లాస్టిక్‌ పైప్‌లలో చిన్న కుండీలు ఏర్పాటు చేసి వాటిలో క్లేపెబల్స్‌ (మట్టి ఉండలు)వేసి మనకు నచ్చిన పూల మొక్కలు, టమాటాలు లాంటి కూరగాయలు మొక్కలు వేసుకోవచ్చు. వీటికి అందించే నీటిలోనే పోషకాలు కలపడం వల్ల మట్టి అవసరం ఉండదు. మట్టిలో ఉండే పోషకాలు ఈ నీటిలో ఉంటాయి. కనుక మట్టి ప్రసక్తి ఉండదు. ఈ విధానం ద్వారా పెంచే మొక్కలు మనం ఇంట్లో లేకున్నా వాటికి కావలసిన నీటిని తొట్టెలో ఉన్న నీటితో అనుసంధానించడం ద్వారా అవి ఏపుగా పెరుగుతుంటాయి.

నీటి పొదుపు చేయడానికి స్మార్ట్‌ వాటర్‌ సిస్టం

మన దేశంలో వ్యవసాయరంగానికి సుమారు 70 శాతం నీరు అవసరం అవుతోంది. ఇదే సమయంలో పరిశ్రమలకు కేవలం 23 శాతం నీరు వినియోగమవుతంది. వ్యవసాయరంగంలో నీటి పొదుపు చేయడానికి స్మార్ట్‌ వాటర్‌ సిస్టం ఉపయోగపడుతుంది. గృహాలకు లేదా వ్యవసాయ క్షేత్రాలకు ఈ విధానం అవలంబించాలంటే వారికి అన్ని విధాల సహాయం అందిస్తాను.
Credits : Andhrajyothi

రబీలో ఆరుతడి పంటలు మేలు 

  • నీటి లభ్యతను బట్టే పంటలు సాగు
  • శాస్త్రవేత్తల సూచనలు పాటిస్తే దిగుబడుల శాతం పెరుగుతుంది
ప్రస్తుత పరిస్థితుల దృష్ట్యా ఈ ఏడాది రబీలో ఆరుతడి పంటల సాగు శ్రేయస్కరమని, వీలైనంత వరకు వరిని సాగు చేయకపోవడం మేలంటున్నారు నంద్యాల ప్రాంతీయ వ్యవసాయ పరిశోధనా స్థానం ఏడీఆర్‌ డాక్టర్‌ బి.గోపాల్‌రెడ్డి. నీటి తడుల లభ్యతను బట్టి రబీలో రైతులు పంటలు సాగు చేసి అధిక దిగుబడులు సాధించాలని రైతులకు సూచించారు. రబీలో రైతులు ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి? ఏఏ పంటలు వేసుకోవాలి? అధిక దిగుబడులకు పాటించాల్సిన పద్ధతులు తదితర విషయాలపై ఆయన ఆంధ్రజ్యోతితో మాట్లాడారు.
 

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏ నేలలు రబీలో అధిక దిగుబడులకు అనువుగా ఉంటాయి? 

రబీ సీజన్‌లో నేలల స్వభావం బట్టి మూడు రకాలుగా విభజించి రైతులు పంటలను సాగు చేసుకోవాలి. వర్షాధారంపై ఆధారపడిన నేలలు, నీటి పారుదల కింద ఆరుతడి పంటలు సాగుకు అనువుగా ఉన్న నేలలు, నీటి పారుదల, బోరు బావుల కింద వరిని సాగు చేసేందుకు అనువుగా ఉన్న నేలలను బట్టి రైతులు సాగుకు సన్నద్ధం కావాలి.
 

ఏ పంటల సాగుకు రబీ అనుకూలంగా ఉంటుంది..? 

వర్షాధారం కింద నల్లరేగడి భూముల్లో తెల్లకుసుమ, ధనియాలు, వాము పంటలను సాగు చేసేందుకు అనుకూలం. నీటి పారుదల కింద ఆరుతడి పంటల్లో వేరుశనగ, మొక్కజొన్న, ప్రొద్దుతిరుగుడు, మినుములు, పెసర పంటల సాగుకు అనుకూలం. పప్పుశనగ, కుసుమ, ధనియాలు, వాము పంటలను నేలలో తేమ స్వభావాన్ని బట్టి నవంబర్‌ 15 వరకు విత్తుకోవచ్చు. కొర్రపంటను కూడా నీటి తడుల ఆధారంగా సాగు చేయవచ్చు. ఆవాలు కూడా మంచి దిగుబడులు వస్తాయి. కర్నూలు జిల్లాలో ప్రస్తుత పరిస్థితిని బట్టి, నీటి లభ్యత ఆధారంగా 4-5 లక్షల హెక్టార్లల్లో పప్పు శనగను సాగు చేసే అవకాశం ఉంది.
 

రబీలో వరి సాగు అనుకూలంగా ఉంటుందా..? 

ప్రస్తుత పరిస్థితిని బట్టి వీలైనంత వరకు వరిని రైతులు సాగు చేయకపోవడమే మంచిది. నీటి పారుదల కింద వరిని సాగు చేసే రైతులు నీటి లభ్యతను బట్టి మధ్యకాలిక, స్వల్పకాలిక రకాలను మాత్రమే సాగు చేసుకోవాలి. దీర్ఘకాలిక రకాలను(కర్నూలు సోనా) సాగు చేయరాదు.
 

రబీ పంటల సాగులో రైతులు ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి..? 

రబీలో పంటల సాగులో విత్తన శుద్ధికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఎకరాకు జింక్‌ 20 కేజీల చొప్పున చల్లుకోవాలి. సింగిల్‌ సూపర్‌ పాస్పేట్‌ వాడని రైతులు సల్ఫర్‌ ఎరువును 8 నుంచి 10 కేజీల ప్రకారం ఎకరాకు వేసుకోవాలి. ఆయా పంటల్లో సోకే తెగుళ్ళ పట్ల జాగ్రత్తగా ఉండాలి. శనగ పైరు తొలి దశలో పచ్చరబ్బరు పురుగు ఆశించకుండా నివారణ చర్యలు చేపట్టాలి. పెసర, మినుములో పల్లాకు తెగులు తట్టుకునే రకాలను విత్తుకోవాలి. శిలీంద్రనాశినితో, కీటక నాశినితో(ఇమడాక్లోఫ్రిడ్‌) విత్తనశుద్ధి చేసుకోవాలి. రసం పీల్చే పురుగులను సకాలంలో నివారించుకొని పల్లాకు తెగులు రాకుండా జాగ్రత్త పడాలి.
 

ఆరుతడి పంటల సాగులో ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకుంటే అధిక దిగుబడులు వస్తాయి? 

మూడు తడుల నీటి లభ్యత ఉంటే కందిని సాగు చేయాలి. విత్తన మోతాదు పెంచుకొని దగ్గర దగ్గరగా 3 నుంచి 4 అడుగుల దూరంలో విత్తుకోవాలి. సకాలంలో నీటి తడులను ఇవ్వాలి. నాలుగు తడుల నీటి లభ్యత ఉంటే మొక్కజొన్న సాగుకు ఎంతో అనుకూలం. మొక్కజొన్నలో మంచిపేరు ఉన్న హైబ్రీడ్‌ రకాలను ఎన్నుకోవాలి. పైరు నీటి ఎద్దడికి గురికాకుండా సకాలంలో నీటి తడులు ఇవ్వాలి. మూడు తడుల అవకాశం ఉంటే జొన్న పంటను రబీలో సాగు చేయవచ్చు. పైరు తొలి దశలో కాండం ఈగ ఆశించకుండా కార్పోఫిరాన్‌ గుళికలను వాడి నివారించుకోవాలి. రెండు తడులు ఇవ్వగలిగితే కొర్రపంటను కూడా సాగు చేయవచ్చు. రెండు తడుల నీటి లభ్యత ఉంటే ఆవాలు కూడా సాగు చేయవచ్చు. పప్పు శనగకు నీటి లభ్యత ఉంటే పంట 30-35 రోజుల మధ్య స్పీంకర్ల ద్వారా నీటిని అందిస్తే 15 నుంచి 20 శాతం అధిక దిగుబడి పొందవచ్చు.
 

రబీలో పంటల సాగులో అనువైన రకాలు? 

పప్పు శనగలో ఎన్‌బీఈజీ-49, ఎన్‌బీఈజీ -47, ఎన్‌బీఈజీ-3, ఎన్‌బీఈజీ-119, జేజీ-11, జాకీ-9218, కేఏకే -2, విహార్‌ రకాలు అనుకూలం. కందిలో ఆశ, లక్ష్మి, అమరావతి(ఎల్‌ఆర్‌జీ-52), వేరుశనగలో కదిరి-9, కదిరి-6, హరితాంధ్ర, ధరణి రకాలు, మొక్కజొన్నలో బీఎంహెచ్‌ -177తో పాటు స్వల్ప, మద్యకారిక రకాల్లో పేరెన్నికగన్న కంపెనీల విత్తనాలు, కొర్రలో ఎస్‌ఐఏ-3085, సూర్యనంది, ఆవాలులో క్రాంతి, పూసాబోల్డ్‌, పూసా ధరణి, పూసా వైభవ్‌, వరి కోసిన తరువాత సంఘం రకం రైతులు సాగు చేసుకోవచ్చు.
 

రైతులు ఇంకా ఏమైనా జాగ్రత్తలు పాటించాలా..: 
నీటి లభ్యత ఉంటేనే వరి సాగు చేయాలి. లేదంటే వరి సాగు చేయవద్దు. ఆరుతడి పంటల వైపు రైతులందరూ దృష్టిసారించాలి. శాస్త్రవేత్తల సూచనలకు అనుగుణంగా పంటల సాగులో మెలకువలు పాటిస్తే మంచి దిగుబడులు సాధించవచ్చు.

– ఆంధ్రజ్యోతి, నంద్యాల
‘‘దుక్కుల కాలం మొదలైందంటే దానర్థం.. మానవ నాగరికతకు ఊపిరిలూదే కళను అన్నదాత మొదలుపెట్టాడనే!’’
-డేనియల్‌ వెబ్‌స్టర్‌ (అమెరికా రాజనీతిజ్ఞుడు)
Credits : AndhraJyothi

దండా బ్రదర్స్‌ విజయఢంకా 

  •  ఐదు రాషా్ట్రల్లో కూరగాయల నారులో టాప్‌ 
  •  విద్యార్థులకు, రైతులకు ఆ క్షేత్రం ఓ పాఠ్య పుస్తకం 

తెలుగు రాషా్ట్రల్లోనే కాదు.. కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, తమిళనాడులలో కూరగాయలు సాగుచేసే రైతులకు ప్రకాశం జిల్లా యద్దనపూడి మండలం బొబ్బేపల్లి గ్రామవాసులైన దండా బ్రదర్స్‌ పేరు సుపరిచితం. పొరుగు జిల్లాల రైతులు, వ్యవసాయ కళాశాల విద్యార్థులకు వారి వ్యవసాయ క్షేత్రం ఓ పాఠ్యపుస్తకం. ఇజ్రాయెల్‌ పరిజ్ఞానం, సేంద్రియ ఎరువుల వినియోగంద్వారా కూరగాయల నారు సాగులో మకుటంలేని మహారాజుల్లా వెలుగొందుతున్నారీ సోదరులు.
దండా వీరాంజనేయులు, శ్రీనివాసరావు, వెంకట్రావు అన్నదమ్ములు. 2004 నుంచి కూరగాయలు, మిరప తదితర నారు పెంపకంపై దృష్టి సారించారు. ఆధునిక సాంకేతిక పద్ధతులపై అవగాహన పెంచుకుంటూ ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహ కాలు అందిపుచ్చుకోవడాన్ని వీరాంజనేయులు చూసుకుంటారు. శ్రీనివాసరావు మార్కెటింగ్‌ వ్యవహారాలు పర్యవేక్షిస్తే వెంకట్రావు పొలం బాధ్యత చూసేవారు. ఇలా వీరు తమ ఆరెకరాలను 60 ఎకరాలకు పెంచారు. మరో 60 ఎకరాలు కౌలుకు తీసుకుని వ్యవసాయ క్షేత్రాన్ని పరిశోధన సంస్థ స్థాయికి చేర్చారు.

మిర్చినారు నుంచి మొదలు

మిర్చినారుకు మంచి గిరాకీ ఉండటంతో దానిపై దృష్టి పెట్టారు. షెడ్‌ నెట్‌ కింద నారు పెంపకంతో మంచి ఆదాయం వచ్చింది. ఉద్యానశాఖ పోత్సా హకంతో డ్రిప్‌ సదుపాయం ఏర్పాటుచేశారు. దీంతోపటు ఇతర విధానాలనూ అనుసరిస్తూ 30ఎకరాల్లో ఎకరాకు 13-14 లక్షల మొక్కలు పెంచుతారు. ఒక్కో మొక్క ఖర్చు 50 పైసలు పడుతుంది. ఇక రకాన్నిబట్టి ఒక్కో విత్తనం రూపాయినుంచి రూ. 1.50వరకు ఉంటుంది. ఆ మొత్తాన్ని కలిపి అమ్ముతారు. ఇలా ఏటా 4కోట్ల మొక్కలను మూడు, నాలు గు రాషా్ట్రల రైతులకు సరఫరా చేస్తున్నారు. వీటితోపాటు దొండ, కీరదోస, చిక్కుడు, టమాటా నారు పెంచుతారు. అలాగే నాలు గైదు రకాల క్యాప్సికం, క్యాబేజి, కాలీఫ్లవర్‌, ఉల్లి, క్యారెట్‌ వంటి 15-20 రకాలు పండిస్తు న్నారు. ఎండ నియంత్రణకు షెడ్‌నెట్‌, తేమశాతం తగ్గకుండా, నారు పీకేటపుడు వేర్లు తెగకుండా కొబ్బరి పిట్టు వాడకం, మిరపనారు ట్రేలలో పెంచటం వంటి పద్ధతులు అనుసరిస్తున్నారు. అలాగే సాధారణ పొలంలో కూలీలతో విత్తనాలు నాటించి పెంచుతారు. నారు పెంచడానికి రూ.50 లక్షలతో ఇటలీ నుంచి ట్రేలలో విత్తనాలు నాటే యంత్రం కొన్నారు. ఇది గంటకు 600-800 ట్రేలలో విత్తనాలు నాటుతుంది. మిర్చి సీజన కాగానే అక్టోబర్‌ నుంచి మార్చి వరకు క్యారెట్‌, క్యాబేజి, కాలీఫ్లవర్‌, క్యాప్సికంవంటి రకాల పండిస్తారు.

ఆధునిక పరిజ్ఞానంతో అద్భుతాలు

ఇజ్రాయెల్‌ సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో ‘ఇన్‌సెక్ట్‌ ప్రూఫ్‌’(షెడ్‌నెట్‌)ను 170 ఎకరాల్లో ఏర్పాటు చేశారు. నాలుగు మీటర్ల ఎత్తున ఆప్టినెట్‌ (దోమతెరలా) ఒకటి, దిగువన అల్యూమినియం కోటెడ్‌ నెట్‌ ఏర్పాటు చేస్తారు. వీటివల్ల 45 డిగ్రీల ఎండలోనూ నారు పెంచవచ్చు. ఎండ సరిపోనపుడు అల్యూమినియం నెట్‌ను మడిచేయవచ్చు. ఇది ఆప్టినెట్‌మీద పడే ఎండను రెట్టింపుగా పరావర్తనం చేస్తుంది. దానివల్ల క్రిమి, కీటకాలు రావు. పైగా 120కి.మీ. వేగంతో గాలులు వచ్చినా తట్టుకునేలా వీటిని ఏర్పాటుచేస్తారు. అలాగే పూర్తిగా సేంద్రియ ఎరువులు వాడటం వీరి ప్రత్యేకత. ఈ క్షేత్రంలో 25 బోర్లుండగా నాలుగైదు ప్రాంతాల్లో నీటికుంటలు తవ్వి, నీటిని వాటిలోకి పంప్‌ చేస్తారు. ఆ నీటిలోకి పశు విసర్జితాలను ద్రవరూపంలో వదులుతారు. ఇతర పోషకాలనూ కలిపి స్ర్పింక్లర్లతో పంటకు అందిస్తారు. ఏడెనిమిది గ్రామాల కూలీలు 300మంది ఇక్కడ ఉపాధి పొందుతున్నారు. ఈ క్షేత్రంలో సాగు పద్ధతుల పరిశీలనకు విద్యార్థులు, రైతులు తరచూ వస్తుంటారు.
– ఆంధ్రజ్యోతి , ఒంగోలు 

తెలుగు రాషా్ట్రలతో పాటు మొత్తం ఐదు రాషా్ట్రల రైతులకు నారు సరఫరా చేస్తున్నాం. అంతమంది రైతుల నమ్మకం లభించడం నిజంగా సంతృప్తినిస్తోంది. ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహం లభిస్తే మరింత మెరుగైన ఫలితాలు సాధించే వీలుంటుంది. మేం దొండ తోటలో ఆరు మాసాలు కష్టపడితే కొనుగోలుదారులు కిలో రూ.5 వంతున కొంటారు. కానీ, వారు మరో 10 గంటల తర్వాత అమ్మే సమయంలో మరో ఐదు రూపాయల లాభాన్ని జేబులో వేసుకుంటున్నారు. రేయింబవళ్లు కష్టపడిన రైతుకు ఆ ఆదాయం దక్కితేనే వ్యవసాయం లాభసాటిగా ఉంటుంది.
– వీరాంజనేయులు

Credits : Andhrajyothi

రైతు ఆశల్ని మింగేస్తున్న కలుపు 

కలుపు మందు ఇరవయ్యో శతాబ్దపు అద్భుత ఆవిష్కరణలలో ఒకటి. వీటిలో ఏ మందును, ఏ పంటకు, ఎప్పుడు, ఎంత మోతాదులో, ఎలా వేయాలనే అంశాలపై మన రైతులలో అవగాహన పెంపొందిస్తే భారత వ్యవసాయ రంగం ప్రగతి పథంలో పరుగులు తీస్తుంది. 
– ప్రొఫెసర్‌ ఎ.ఎస్‌.రావు, ఎన్జీ రంగా వ్యవసాయ వర్సిటీ నోడల్‌ అధికారి 

సరైన సమయంలో కలుపు తీయకపోవడం,
ఏ దశలో, ఎంత మోతాదులో కలుపు నివారణ మందులు వాడాలనే అవగాహన లేక రైతులు పది శాతానికి పైగా పంటను, ఏటా రూ.వందల కోట్ల ఆదాయాన్ని నష్టపోతున్నారు. సకాలంలో కలుపును నివారించుకోగలిగితే సాగు వ్యయం తగ్గవడమేగాక అధిక దిగుబడులు సాధించడం తథ్యమంటున్నారు ఆచార్య ఎన్జీ రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ నోడల్‌ అధికారి, కలుపు నివారణపై మూడున్నర దశాబ్దాలుగా కృషి చేస్తున్న ప్రొఫెసర్‌ ఎ.ఎస్‌.రావు. అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఎన్నో పరిశోధన పత్రాలు సమర్పించిన డాక్టర్‌ రావు ఇండియన సొసైటీ ఆఫ్‌ వీడ్‌ సైన అవార్డుసహా మరెన్నో పురస్కారాలు అందుకున్నారు. కలుపు నివారణపై ఆయన సూచనలు ‘ఆంధ్రజ్యోతి’ పాఠకులకు ప్రత్యేకం. 

కలుపు యాజమాన్యంలో తెలుగు రాషా్ట్రల రైతులు ఎలాంటి సమస్యలు ఎదుర్కొంటున్నారు? 
నేల స్వభావం, వేసే పంట, సాగుచేసే విధానాన్ని బట్టి కలుపు సమస్య వేర్వేరుగా ఉంటుంది. మాగాణిలో ఒక రీతిలో, ఎర్రనేలల్లో మరో తీరులో ఈ సమస్య ఎదురవుతుంది. తదనుగుణంగా కలుపు యాజమాన్య పద్ధతులు చేపడితే సత్ఫలితాలు వస్తాయి. పంట వేసిన నాటినుంచి కలుపు సమస్య రైతు కంటికి కునుకు లేకుండా చేస్తున్నది. ముఖ్యంగా తుంగ ప్రపంచవ్యాప్తంగా రైతుల్ని కలవరపెడుతున్నది. గతంలో రైతులు కూలీలతో కలుపు తీయించేవారు. ఇప్పుడు కూలీలు దొరకడం లేదు. దొరికినా వారినుంచి పూర్తి స్థాయిలో పని రాబట్టడం పెద్ద సమస్య. కూలీల ఖర్చు విపరీతంగా పెరిగింది. దీంతో రైతులు కలుపు నివారణ మందులపై దృష్టి సారిస్తున్నారు. అయితే, ఈ మందులను పంట ఏ దశలో, ఎంత మోతాదులో వాడాలి? ఏ పంటకు ఏ మందు వాడాలి? అనే అవగాహన లేక చాలామంది ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నారు.
ప్రధాన పంటలైన వరి, పత్తిలో కలుపు నివారణకు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోవాలి? 
ప్రధాన వాణిజ్య పంట అయిన పత్తి 180 రోజులకు పైగా సాగయ్యే పంట. పత్తి ప్రాథమిక దశలో కలుపు లేకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం చాలా అవసరం. పత్తి వేసిన రోజు నుంచి మొదటి 60 రోజుల్లో కలుపు లేకుండా చూసుకుంటే రైతులు మంచి దిగుబడులు సాధించే వీలుంటుంది. ఖరీఫ్‌లో వర్షాలు ఎక్కువగా పడతాయి. ఎరువులు కూడా ఎక్కువ వేస్తారు కాబట్టి కలుపు బాగా పెరుగుతుంది. దీని నివారణకు పత్తి వేసిన రోజు నుంచి 20, 40, 60 రోజులకు ఒకసారి వంతున కలుపుతీస్తే ఆ తర్వాత ఎలాంటి ఇబ్బంది ఉండదు. దిగుబడి కూడా పెరుగుతుంది. ఏ మాత్రం ఆలస్యం చేసినా రైతు అన్నివిధాలా నష్టపోవాల్సి వస్తుంది. దీంతోపాటు నేల స్వభావాన్నిబట్టి పత్తి సాళ్లలో అడ్డంగా, నిలువుగా రెండుమూడు సార్లు దున్నినా కలుపును చాలా వరకు నివారించే వీలుంటుంది. ఇక వరి 120 రోజుల్లో పండే పంట. మాగాణి వరిలో నాటిన మొదటి ఆరువారాలు కలుపు తీయటానికి కీలక సమయం. దీనివల్ల పంట దిగుబడి గణనీయంగా పెరుగుతుంది. ఇలాంటి కలుపు యాజమాన్య పద్ధతులపై అవగాహన లేక మన రైతులు ఎంతో నష్టపోతున్నారు.
కలుపు నివారణ మందులు వాడటం వల్ల నేలకు, పంటకు నష్టమనే అభిప్రాయం ఉంది కదా? 
ఆధునిక పరిజ్ఞానంవల్ల నష్టాలే కాదు ఉపయోగాలు కూడా ఉంటాయి. కలుపు మందులను ఉపయోగించే విధానం తెలుసుకుని సకాలంలో, జాగ్రత్తగా ఆ మందుల్ని చల్లడం వల్ల రైతులకు మంచి ప్రయోజనం చేకూరుతుంది. ఉదాహరణకు అన్నిరకాల కలుపుమొక్కలు సమపాళ్లలో ఉన్న మాగాణి వరిలో కలుపు నిర్మూలించేందుకు ఎకరాకు 4కిలోల బ్యూటాక్లోర్‌ గుళికలు, నాలుగు కిలోల 2,4-డి ఇథైన ఎస్టర్‌ గుళికలను 20 కిలోల ఇసుకలో కలిపి చల్లాలి. వరి నాటిన 3 నుంచి 5 రోజులలో ఈ విధంగా చేస్తే రైతులు మంచి దిగుబడి సాధిస్తారు. ఈ కలుపును కూలీలతో తీయించాలంటే ఎకరాకు మూడు వేలకు పైగానే ఖర్చవుతుంది. కలుపు మందు కోసం కేవలం 300 ఖర్చు చేస్తే సరిపోతుంది. కానీ, ఇదే మందును వేరే పంటలకు వేస్తే మంచికి బదులు దుష్పరిణామాలు ఎదురవుతాయి. సరైన అవగాహనతో ఆధు నిక పరిజ్ఞానాన్ని సరైన సమయంలో ఉపయోగించుకుంటే రైతులు తప్పక లబ్ధి పొందుతారు.
కలుపు మందులపై రైతుల్లో అవగాహన పెంపొందించేందుకు ఏం చేయాలి? 
కలుపును అదుపు చేయలేని కారణంగా మొత్తం దిగుబడిలో పది శాతాన్ని రైతులు నష్టపోతున్నట్లు అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి. అంటే… మన దేశంలో ఏటా వేల కోట్ల రూపాయల ఆదాయాన్ని రైతులు కలుపువల్ల నష్టపోతున్నారన్నమాట. ఆధునిక పరిజ్ఞానం సాయంతో దీన్ని నివారించుకుంటేనే రైతుల క ష్టానికి తగిన ఫలితం లభిస్తుంది. కలుపు మందుల వినియోగంపై రైతుల్లో అవగాహన పెంచడమే అందుకు ఏకైక మార్గం. రైతులకే కాకుండా వ్యవసాయ అధికారులు, ఎరువులు-క్రిమి సంహారక మందుల డీలర్లకు కలుపు నివారణ మందుల వినియోగంపై పూర్తి స్థాయి అవగాహన కల్పించాలి. వీరిని రైతులు తరచూ కలుస్తారు కాబట్టి తాజా సమాచారం వాళ్లద్వారా రైతులకు చేరే అవకాశం ఉంటుంది.

అమెరికాలో సదరన వీడ్స్‌ సైన ్స పరిశోధన కేంద్రంలో ఆధునిక శిక్షణ పొందారు. పలు కలుపు యాజమాన్య పద్ధతుల్ని గమనించారు. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు కలుపు యాజమాన్యంలో ఎలాంటి పద్ధతులు అనుసరిస్తున్నాయి?

ఇరవయ్యో శతాబ్దపు గొప్ప ఆవిష్కరణల్లో 1944లో కనుగొన్న కలుపుమందు కూడా ఒకటి. పెరుగుతున్న జనాభాకు అనుగుణ ంగా వ్యవసాయ దిగుబడులను పెంచడంలో కలుపు మందుల పాత్ర గణనీయంగా ఉంటుంది. అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో కలుపు మందులను బాగా ఉపయోగిస్తున్నారు. మన దేశంలో తలసరి కలుపు మందుల వినియోగం 20 గ్రాములు కాగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో 250 నుంచి 500 గ్రాములదాకా ఉంది. జపానలో ఏకంగా రెండు కిలోల కలుపు మందు వాడుతున్నారు. ఆ దేశాల్లోని రైతుల్లో అక్షరాస్యత అధికంగా ఉండటం, కలుపు మందుల్ని తట్టుకునే జన్యుమార్పిడి పంటల సాగు ఎక్కువగా ఉండటం కూడా వీటిని విస్తృతంగా వినియోగించడానికి కారణం. కలుపు మందులను ఎలా, ఎప్పుడు, ఎంత మోతాదులో, ఏ పంటకు, ఏ మందు వేయాలనే అంశాలపై మన దేశంలోని రైతులలోనూ అవగాహన పెంపొందిస్తే వ్యవసాయ రంగంలో అద్భుత పురోగతి సాధించడం తథ్యం.
– స్పెషల్‌ డెస్క్‌ 

ప్రొఫెసర్‌ ఎ.ఎస్‌.రావు 
ఆచార్య ఎన.జి. రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం నోడల్‌ అధికారి

Credits : Andhrajyothi

కలుపు మందులు వేయడం ఓ కళ 

కలుపు మొక్కలు పైరుతోపాటు పెరుగుతూ పంటలకు అందాల్సిన పోషక పదార్థాలు, నీరు, సూర్యరశ్మిని అందకుండా చేస్తాయి. అపారంగా నష్టం కలిగిస్తాయి. కలుపు నిర్మూలనకు ఇటీవల రైతులు రసాయనాలు వాడుతు న్నారు. వీటినే కలుపు మందులు అంటారు. కూలీలు దొరక్కపోవటం, కూలీ రే ట్లు పెరిగిపోవటంతో తెలుగు రాషా్ట్రల్లో ఈ మందుల వినియోగం పెరుగుతోంది. ఈ కలుపు మందులను ఎలా వాడాలో రైతులకు అవగాహన లేకపోవటంవల్ల వారి పొలాల్లో వేసిన పంటను నష్టపోవడమేగాక సాటి రైతులకూ పంట నష్టం వాటిల్లడానికి కారణమవుతున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో కలుపు మందుల వాడకంలో జాగ్రత్తలపై వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్‌ ఎ.ఎస్.రావు సూచనలివి…

  • మార్కెట్‌లో పలురకాల కలుపు మందులు లభిస్తున్నాయి. ఏ పంటకు, ఏ రకం మందు, ఎంత మోతాదులో, ఏ సమయంలో వాడాలనే వివరాలు పూర్తిగా తెలుసుకున్న తరువాత మాత్రమే కలుపు మందులు వాడాలి. సిఫార్సు చేయని, వివరాలు తెలియని కలుపు మందులను వాడకూడదు. ఉదాహరణకు మాగాణి వరిలో వరి నాటిన 3 నుంచి 5 రోజులలోపు కలుపు నిర్మూలనకు ఎకరాకు 35 నుంచి 50 గ్రాముల ఆక్సాడయార్జిల్‌ 80 శాతం పొడి వాడాలి. అలా కాకుండా ఎక్కువ మోతాదులో వాడితే పైరు దెబ్బతింటుంది.
  • ఏ పంటకు సిఫారసు చేసిన కలుపు మందును ఆ పంటకు మాత్రమే వాడాలి. ఉదాహరణకు మాగాణి వరిలో కలుపు నివారణకు ఉపయోగించే 2, 4-డి సోడియం సాల్టు 80 శాతం పొడి మందును ఎట్టి పరిస్థితుల్లో ద్విదళ బీజపంటలైన మినుము, పెసర, పత్తి, పొగాకు, మిరప పంటల్లో కలుపు నివారణకు చల్లకూడదు.
  • కొన్ని రకాల కలుపు మందులు విత్తడానికి ముందే స్ర్పే చేసి, గుంటకతో కలియబెట్టి సాగు చేసుకోవాలి. వాటిని పైరు విత్తిన తరువాత స్ర్పే చేస్తే ఫలితం ఉండదు.
  • కొన్ని రకాల మందులు పైరు, కలుపు మొలకెత్తిన తరువాత మాత్రమే స్ర్పే చేయాలి. ఉదాహరణకు సైహోలోఫాప్‌ బ్యూటైల్‌, ఫెనాక్సాప్రాప్‌ ఇథైల్‌, క్వైజాలాఫాప్‌, ఇథైల్‌ ప్రొపాక్వైజపాప్‌ వంటి మందులు మినుము, పెసర పైర్లు విత్తిన 15 నుంచి 20 రోజులకు కలుపు పెరుగుతుంది కాబట్టి అప్పుడే స్ర్పే చేయాలి.
  • కొన్ని రకాల కలుపు మందులకు పంట, కలుపు అనే విచక్షణ శక్తి ఉండదు. అన్ని మొక్కలనూ నిర్మూలిస్తాయి కాబట్టి వాటిని పైర్లమీద వాడకూడదు. ఉదాహరణకు పారాక్వాట్‌, గైఫోసేస్‌ మందులు పత్తి, చెరకు పంటలలో వరుసల మధ్య ఎడం ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి కలుపుమీద మాత్రమే పడేలా స్ర్పే చేయాలి. ఏ కొద్దిపాటి మందు పైరుమీద పడినా పంట నాశనం అవుతుంది.
  • పక్కపొలంలో పత్తి, మిరప మొదలైన పంటలు ఉన్నప్పుడు వరికి వేసే 2,4-డి సంబంధిత మందులు వాడరాదు.
  • కలుపు మందులు వాడేటప్పుడు ఆ మందు అవశేషాలు ఆ పంట తరువాత వేసే పంటపై కూడా దుష్ప్రభావాన్ని చూపుతాయేమో ముందుగా తెలుసుకుని వాడాలి.
  • కలుపు మందులను ఇసుక, గరప నేలల్లో తక్కువ మోతాదులో, సేంద్రియ పదార్థం అధికంగా ఉండే నల్లరేగడి నెలల్లో ఎక్కువ మోతాదులో, ఎర్రనేలల్లో మధ్యస్థంగా వాడాలి.
  • మిశ్రమ పంటలు వేసినప్పుడు కలుపు మందుల వాడకంలో ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసకోవాలి.
  • నీటిలో కరిగే పొడి రూపంలో ఉన్న మందులను ఇసుకలో కలిపి వెదజల్లరాదు.
  • కలుపు మందులను సాధ్యమైనంత వరకు గాలి తక్కువగా వీచే సమయంలో, ఎండ తక్కువగా ఉన్నప్పుడు స్ర్పే చేయాలి.
  • నిర్దిష్టమైన సూచనలు లేనిదే కలుపు మందులను ఎరువులతోను, పురుగుల మందులతోను, తెగుళ్ల మందులతోనూ కలపరాదు.
  • కలుపు మందులు పురుగుల మందుల మాదిరిగానే విషపూరితాలు కాబట్టి వీటిని ఆహార పదార్థాలకు, పిల్లలకు దూరంగా ఉంచాలి. – డాక్టర్‌ ఎ.ఎస్.రావు, నోడల్‌ ఆఫీసర్‌ ఎన.జి.రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం

రైతులతో ‘రెవెన్యూ’ చెలగాటం 
‘మీ ఇంటికి మీ భూమి’ పేరుతో ఎన్ని కార్యక్రమాలు చేపట్టినా రైతుల కష్టాలు మాత్రం తీరడం లేదు. రైతుల వద్ద ఉండే భూమికి సంబంధించిన పాస్‌బుక్‌లు తప్పుల తడకలుగా ఉంటున్నాయి. పాస్‌బుక్‌లో పొరపాట్లు దొర్లితే వాటిని సరిదిద్ది సరైన సమాచారాన్ని ఆనలైనలో నమోదు చేయాలి. అప్పుడే రైతుకు అందాల్సిన ప్రయోజనాలు దక్కుతాయి. అలాగే రైతుకు భరోసా ఉంటుంది. కానీ, రెవెన్యూ యంత్రాంగం వైఖరివల్ల పాస్‌బుక్‌లలో తప్పులు ఏళ్ల తరబడి కొనసాగుతున్నాయి. ఈ తప్పలు సరి చేయించేందుకు రైతులు చెప్పులరిగేలా రెవెన్యూ కార్యాలయాల చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేయాల్సి వస్తున్నది. వాళ్లు చేసిన తప్పులను సరిదిద్దేందుకు సంబంధిత సిబ్బంది దుర్మార్గంగా వ్యవహిస్తున్నారు. రైతుల్ని పలు విధాల వేధింపులకు గురిచేస్తున్నారు. లంచాలు గుంజుతున్నారు. రెవెన్యూ యంత్రాంగం బాధ్యతగా వ్యవహరించి అన్నదాతను ఇబ్బందులు పాల్జేయకుండా పాస్‌బుక్‌లను సరిచేయాలి. భూమి రికార్డులను సరిచేసేందుకు గతంలో రెండుసార్లు చేపట్టిన కార్యక్రమాల వల్ల రైతులకు ఎలాంటి ప్రయోజనం చేకూరలేదు ఈ సారయినా ‘మీ ఇంటికి మీ భూమి’ కార్యక్రమం రైతుల కష్టాలను తీరుస్తుందని ఆశిద్దాం. – ఓరుగంటి నారాయణరెడ్డి, నాగార్జున రైతు సమాఖ్య గౌరవాధ్యక్షుడు, గుంటూరు.

Credits : Andhrajyothi

బాబాగూడ.. కూరగాయల సాగులో భళా 

ఆంధ్రజ్యోతి, శామీర్‌పేట (రంగారెడ్డి జిల్లా): ఆ గ్రామంలోని 180 మంది రైతుల్లో 120మంది యువకులే. చాలా మంది డిగ్రీవరకు చదువుకున్నారు. ఉద్యోగ వేటమాని నేలతల్లిని నమ్ముకున్నారు. ఆధునిక పద్ధతుల్లో తీగజాతి కూరగాయల సాగుతో రైతులకు తలమానికంగా నిలుస్తున్నారు. నీటిని జాగ్రత్తగా వాడుకుంటూ ఏడాది పొడవునా లాభాలు పండిస్తున్న బాబాగూడ రైతుల విజయగాథ ఇది.
తెలంగాణలోని రంగారెడ్డి జిల్లా బాబాగూడ గ్రామ రైతులలో 150 మందికి 3 నుంచి 10 ఎకరాలవరకు పొలాలున్నాయి. కాకర, సొర, బీర, దొండ, పొట్ల వంటి తీగజాతి కూరగాయలను వీరు ఏడాది పొడవునా పండిస్తూ లాభాలు ఆర్జిస్తున్నారు. ఈ ఏడాది 300 ఎకరాల్లో 130మంది కాకర వేశారు. మరో 30 మంది బీర, పొట్లతోపాటు బెండ, టొమాటో సాగుచేశారు. బాబాగూడ ప్రాంతంలో బోరుబావులే సాగుకు ఆధారం. దీనివల్ల కొన్ని సందర్భాల్లో నష్టాలు చవిచూస్తున్నా పట్టుదలతో కూరగాయలు సాగుచేస్తూ తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని రైతులకు ఆదర్శంగా నిలుస్తున్నారు.
 

కాకర సాగుతో అద్భుతాలు 
బాబాగూడలో కౌకుట్ల సురేందర్‌రెడ్డి పాతికేళ్లుగా కూరగాయలు సాగుచేస్తూ మిగిలిన రైతులకు మార్గదర్శకుడయ్యారు. పదెకరాల భూమిలో మూడు దశాబ్దాలుగా వ్యవసాయం చేస్తున్న ఈయన, పన్నెండేళ్లుగా తీగజాతి కూరగాయల సాగుపై దృష్టిపెట్టారు. తొలుత 2004లో ఐదెకరాల్లో వేశారు. తర్వాత 2015లో మరో ఐదెకరాల్లో పందిరివేసి బీర, కాకర వంటి కూరగాయలు సాగు చేస్తున్నారు. నిరడు ఐదెకరాల్లో బీర వేసి మంచి లాభాలు గడించారు. ఈసారి మిగతా ఐదెకరాల్లో థాయ్‌లాండ్‌ ప్రాంతానికి చెందిన ఈస్ట్‌వెస్ట్‌ మాయా వెరైటీ కాకర హైబ్రిడ్‌ విత్తనాలను మూడు నెలల కిందట నాటారు. ఇటీవల 15 రోజులుగా ఈ పంట దిగుబడి మొదలవగా రోజు విడిచి రోజు 1500 కిలోల కాకరను మార్కెట్‌కు సరఫరా చేస్తున్నారు. కాగా 15 రోజులముందు కాకర కిలో రూ.60 పలుకగా ప్రస్తుతం రూ.20కి పడిపోయింది. ఎకరా కాకర సాగుకు రూ.1.3లక్షలు ఖర్చవు తుంది. పంట రెండున్నర నెలలపాటు ఉం టుంది. ఐదు నెలల్లో పూర్తిగా అయిపోతుంది. మెదక్‌ జిల్లాలోని ఒంటిమామిడి, నగరంలోని బోయిన్‌పల్లి మార్కెట్‌లకు కాకరను సరఫరా చేస్తున్నారు. తీగజాతి కూరగాయల సాగులో సురేందర్‌రెడ్డికి ప్రభుత్వం మండల ఉత్తమ రైతు అవార్డును ప్రదానం చేసింది. భారతీయ కిసాన్‌ సంఘ్‌ సభ్యుడు, జిల్లా ఉపాధ్యక్షుడు కూడా అయిన ఆయన, మండల, జిల్లా రైతులకు చేదోడు వాదోడుగా ఉంటున్నారు. రాష్ట్ర వ్యవసాయ మంత్రి పోచారం శ్రీనివాస్‌రెడ్డి ఇటీవల ఆయన వ్యవసాయ క్షేత్రాన్ని పరిశీలించి మంచి దిగుబడులు సాధిస్తున్న సురేందర్‌ రెడ్డిని అభినందించారు.

నీటి సంపులకు సబ్సిడీ ఇవ్వాలి 

కూరగాయలు సాగు చేసే రైతులు నీటి సంపులను సొంతగా ఏర్పాటు చేసుకుంటున్నారు. కూరగాయలు సాగు చేసే రైతుల్ని ప్రోత్సహించేందుకు గాను నీటి సంపు నిర్మాణానికి అయ్యే 2 లక్షల 80 వేల రూపాయల్లో 50 శాతం మొత్తాన్ని ప్రభుత్వం సబ్సిడీగా ఇవ్వాలి. నేను డ్రిప్‌ పద్ధతిలో ఉన్న కొద్దిపాటి నీటిని జాగ్రత్తగా ఉపయోగించుకుంటున్నాను. డ్రిప్‌ మీద 90 శాతం సబ్సిడీ వచ్చింది. పందిరి ఏర్పాటుకు రాషీ్ట్రయ కృషి యోజన వారు 70 శాతం సబ్సిడీ ఇచ్చారు. తీగజాతి కూరగాయల సాగుకు కూలీలు ఎక్కువగా కావాలి. కూలీల క్వార్టర్లకు, సంప్‌ నిర్మాణానికి ప్రభుత్వం సబ్సిడీ ఇచ్చి కూరగాయల రైతుల్ని ప్రోత్సహించాలి.
Credits : Andhrajyothi